شیرزایی با تأکید بر اینکه این مستند جستجوی یک هویت فرا‌موش شده است، گفت تختک‌نشین‌ها از اقوام قدیمی سیستان بودند که در دل دریاچه هامون به دامداری و پرورش گاو سیستانی مشغول بودند. متاسفانه با خشکسالی‌های پی در پی، هم اجتماع تختک‌نشین‌ها و هم نسل اصیل گاو سیستانی از هامون برچیده شدند و دیگر خبری از آنان نیست.
واژه‌های تختک و تختک‌نشین از زبان محلی گرفته شده و به مردمی اطلاق می‌شود که در هامون به گله‌داری می‌پرداختند. تختک به جزیره‌هایی در هامون اشاره دارد که از سطح آب بالا‌تر بوده و امکان استراحت گاو‌ها را در شب فراهم می‌کرده؛ این فضا کم‌کم به محل زیست انسان و دام در کنار هم تبدیل شده بود.
چالش‌های تحقیق و پژوهش
این فیلمساز مستند درباره مسیر تحقیق فیلم خود اظهار کرد منبع‌های اشکار و سازمان‌یافته‌ای در ارتباط با تختک‌نشین‌ها وجود ندارد. تنها چند عکس از آقای هرتسفلد (جامعه‌شناس و باستان‌شناس آلمانی) در دسترس بود که احتمالا اولین تصاویر ثبت شده از زندگی آن‌هاست. بر این اساس، پژوهش فیلم بیش‌تر بر پایه تحقیقات می‌دانی پیش رفت.
شیرزایی افزود پیکره گاو سیستانی در ۳۵۰۰ سال پیش در شهر سوخته دیده می‌شود. از سال ۱۳۹۸ به بعد تلاش زیادی برای یافتن تصاویر اولیه از زندگی تختک‌نشین‌ها انجام شد و خوشبختانه برخی تصاویر مربوط به دهه ۱۳۵۰ از منابع شخصی جمع‌آوری گردید.
پنج سال انتظار برای آب
کارگردان با تأکید بر اینکه حل مسئله هامون‌نشین‌ها نیازمند اجماع جهانی است، گفت در شرایط جاری نمی‌توان از هامون‌نشین‌ها سخن گفت، چرا که فردی در هامون نمانده است. این پروژه پنج سال بایکوت شد با امید اینکه آب سرازیر شود و بخشی از زیست تختک‌نشین‌های باقیمانده ثبت گردد. طی این سال‌ها حداقل دو بار آب در هامون جاری و مجددا خشک شد. خشکسالی در شمال و جنوب سیستان و بلوچستان فرا‌گیر است و تولیدات کشاورزی به اختصاص خرما و مرکبات دچار ضعف جدی شده است.
از دامداری به قاچاق سوخت
شیرزایی درباره سیستان و بلوچستان بیان کرد این استان بیش‌ترین نرخ جوانی را در کشور دارد، اما از طرف دیگر بیش‌ترین نرخ بیکاری را نیز تجربه می‌کند. تختک‌نشین‌ها در این سال‌ها با سختی شرایط جوی و افت حمایتی دولتی، گاو‌های خود را به نصف قیمت به قصاب‌ها فروختند و با پول حاصل به سمت قاچاق سوخت رفتند. نگهداری دام برای آن‌ها تنها نابودی اندوخته بود. غالب تختک‌نشین‌ها به سمت قاچاق سوخت و اخیرا طرح رزاق سوق یافتند. سیستان و بلوچستان نیازمند احداث کارخانه است تا چرخ اقتصاد تشکیل شود، اما این اتفاق در این استان محدود مانده است.
ساختار روایی فیلم
کارگردان درباره انتخاب این سوژه گفت ساخت این مستند برای من یک الزام بود، چون اهل این منطقه هستم. اما مسیر ساخت بسیار سخت و طولانی بود، چون به لحاظ اسناد و ثبت تصویری نیاز به زمان بیش‌تری داشتیم. تصمیم داشتیم فیلمی کاملا مشاهده‌گر بسازیم، اما هر گروه‌ی که می‌رفتیم از هامون رفته بودند. این موضوع کار را سخت کرد و قصه چندپاره شد، به ناچار نریشن نوشتیم و خرده روایت‌ها را جمع‌بندی کردیم. خوشبختانه از نتیجه راضی هستم.
نقش تلویزیون در مسائل زیست‌محیطی
شیرزایی تأکید کرد تلویزیون باید نقش بسیار فعالی در بازتاب مشکلات زیست‌محیطی بازی کند. تنها سیستان نیست که دچار بی‌آبی، ریزگرد و… شده، بلکه اکثر اقلیم کشور در یک دهه اخیر با مشکلات زیست‌محیطی روبرو است. در این شرایط باید با فرهنگ‌سازی، الگو‌های مصرف و تطبیق دانش امروزی بر این شرایط فائق آمد. رسانه ملی و تلویزیون با تمام توان به می‌دان آمده و امیدوارم ما و سرزمین عزیزمان از این بحران آب سربلند بیرون بیاییم.
بر اساس این گزارش، فیلم مستند در جستجوی تختک‌نشین‌ها امشب سه‌شنبه ۲۹ آبان ماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن فردا چهارشنبه ۳۰ آبان ماه ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.
