مغز پیچیده‌تر در پس‌تانداران اهمیت اندازه جثه در جفت‌گیری را کاهش می‌دهد
علی باقری
۸ مرداد ۱۴۰۳
۸ مرداد ۱۴۰۳ - ۰۴:۵۵
در بسیاری از گونه‌های پس‌تاندار، نرها بزرگ‌تر از ماده‌ها هستند یا برعکس؛ این پدیده به‌نام دودیسی اندازه جنسیتی (SSD) شناخته می‌شود. برای نمونه، فوک‌های فیلی نر تا سه برابر فوک‌های ماده بزرگ‌ترند، در حالی که دلفین‌های نر و ماده تفاوت قابل‌ملاحظه‌ای در اندازه بدن ندارند. انسان‌ها در می‌انه این طیف قرار می‌گیرند؛ مردان به‌طور می‌انگین بزرگ‌تر از زنان هستند، اما در کل جمعیت همپوشانی زیادی وجود دارد.
دانشمندان مرکز تکامل می‌لنر در دانشگاه باث انگلستان با بررسی ژنوم ۱۲۴ گونه پس‌تاندار، به دنبال درک رابطه این صفت با تکامل ژنوم بودند.
آن‌ها ژن‌ها را بر اساس عملکرد‌های مشابه در خانواده‌های ژنی دسته‌بندی کردند و اندازه این خانواده‌ها را اندازه‌گیری کردند. نتایج نشان داد که در گونه‌هایی با تفاوت زیاد در اندازه دو جنس، خانواده‌های ژنی مرتبط با قوه بویایی بزرگ‌تر و خانواده‌های ژنی مرتبط با گسترش مغز کوچک‌تر هستند.
این یافته احتمالا به این معناست که در پس‌تانداران با تفاوت کم در اندازه نر و ماده (صفت تک‌دیسی)، خانواده‌های ژنی مرتبط با گسترش مغز گسترده‌تر هستند.
نقش پیچیدگی مغز پس‌تانداران در جفت‌گیری
پژوهشگران از یافتن ارتباط آماری بین SSD بزرگ و گسترش خانواده‌های ژنی بویایی متعجب شدند. نکته شگفت‌انگیز‌تر آن بود که خانواده‌های ژنی کوچک‌تر، همان‌هایی بودند که با گسترش مغز مرتبط بودند.
آن‌ها بیان می‌کنند در گونه‌های دارای SSD بزرگ، حس بویایی احتمالا در شناسایی جفت‌ها و قلمرو‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند.
برعکس، پس‌تانداران با SSD کوچک‌تر بر گسترش مغز تمرکز دارند و ساختار‌های اجتماعی پیچیده‌تری دارند؛ در نتیجه راه‌حل‌های جفت‌یابی پیشرفته‌تری به کار می‌گیرند، یعنی آن‌ها بدون تکیه بر اندازه جثه برای یافتن جفت و تولیدمثل رقابت می‌کنند.
بنابراین، در پس‌تانداران با SSD کوچک‌تر خانواده‌های ژنی مرتبط با عملکرد‌های مغز گسترده‌تر هستند و این جانوران رفتار‌های پیچیده‌تری در جفت‌گیری و تولیدمثل نشان می‌دهند. مثلا در این گونه‌ها ممکن است هر دو والد از فرزندان مراقبت کنند یا نظام تولیدمثل تک‌جفتی حاکم باشد.
این نتایج مشخص می‌کند که اندازه جثه در برخی گونه‌ها عاملی کلیدی در انتخاب جفت و بقاست، اما در برخی دیگر پس‌تانداران اهمیتی چندانی ندارد.
اکنون برای پژوهشگران مهم است که بدانند صفاتی نظیر SSD چگونه بر تکامل مغز و ژنوم ما تأثیر گذاشته‌اند. آن‌ها قصد دارند در مطالعات آتی نقش اندازه اندام‌های تولیدمثلی پس‌تانداران را در تکامل ژنوم بررسی کنند.
نتایج این پژوهش در مجله <a href="https://www.nature.com/articles/s41467-۰۲۴-۵۰۳۸۶-x" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow" منتشر شده است.
