به گزارش خبرخوان، دنیای نوجوانان و تصویر‌ها و تصور‌های آنان از اطرافیان با بزرگسالان متفاوت است و تعداد زیادی از آنان بر این باورند که به درستی از سوی خانواده و جامعه فهمیده نمی‌شوند و نیاز‌های خود را از محیط دریافت نمی‌کنند. با این موانع، ساخت برنامه‌ای که زبان نوجوانان را بگوید و درد‌های دلشان را بیان کند، آرزویی دست‌یافتنی به نظر می‌رسد.
با این حال، راه‌اندازی شبکه امید گامی بود برای شنیدن و انعکاس صدای نوجوانان و در میان برنامه‌های گوناگون، سخن شما که این روز‌ها از شبکه امید پخش می‌شود، احتمالا موفق‌تر از بقیه در این مسیر عمل کرده است. این برنامه تلاش می‌کند گوشه‌ای از فعالیت‌های نوجوانان در عرصه‌های اجتماعی را نقل کند.
برای بررسی چالش‌ها و راهکار‌های برنامه‌سازی برای نوجوانان، با حسین شکیب‌راد، سردبیر برنامه سخن شما گفتگویی انجام شده که در ادامه می‌خوانید.
نوجوانانه کم داریم
شکیب‌راد می‌گوید اکنون افتدجی جدی در عرصه برنامه‌های تلویزیونی و محتوای رسانه‌ای برای نوجوانان وجود دارد. اگرچه از زمان تاسیس شبکه امید برای این گروه سنی برنامه‌هایی ساخته شده، اما همچنان به‌اختصاصی از سال ۱۳۹۵ به این طرف، تعداد این برنامه‌ها کم است. بسیاری از برنامه‌ها به‌طور خاص به نوجوانان پرداخته‌اند، اما در عرصه‌های شناختی و آموزشی مربوط به این گروه سنی کمبود‌های چشمگیری وجود دارد. برای مثال، برنامه‌ای که به‌طور جامع و عمیق مسائل اجتماعی و فردی نوجوانان را مورد بازدید قرار دهد، بسیار نادر است. حتی در اخبار نیز تنها گاه‌به‌گاه گزارش‌هایی در مورد فعالیت‌های نوجوانان ارائه می‌شود، اما خبری که به‌طور اختصاصی نیاز‌های این گروه سنی را پوشش دهد، وجود ندارد.
او افزود از زمان تاسیس شبکه امید، برای نوجوانان برنامه‌های زیادی ساخته شده، حداقل از سال ۱۳۹۵ به این طرف در شبکه‌های ۳ و ۲ برنامه‌هایی تدوین شده است، با این حال همچنان افتدجی در مورد آثار و برنامه‌هایی داریم که به نوجوانان می‌پردازند. برنامه‌های شناختی در این حوزه کم هستند؛ اگرچه خود من تجربه برنامه هشتادی‌ها در شبکه ۳ را داشتم که با نگاهی نو تلاش می‌کرد تا پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها فرزندان دهه ۸۰ را بهتر بشناسند، اما تعداد این برنامه‌ها به شکل کیفی محدود است.
شکیب‌راد تأکید کرد برنامه‌ای که به عموم مردم تعلق داشته و مسائل اجتماعی و فردی را بازدید می‌کند، باید یک بار هم به نوشته نوجوان پرداخته باشد. اگر برنامه‌هایی را در نظر بگیریم که به درد معلمینی که با نوجوانان کار می‌کنند، خانواده‌هایی که با نوجوانان سر و کار دارند، و مسئولین حوزه نوجوان بخورند، شکی نیست که به طور کلی ضعف داریم. حتی در اخبارمان نیز اگر اخبار جنبه‌ای که غالبا گزارشی از فعالیت‌های دیگران برای نوجوانان است را کنار بگذاریم، خبر دندان‌گیری برای نوجوانان نداریم.
بچه‌ها را بازی بدهیم
در پاسخ به سوالی درباره دقت به حضور نوجوانان در فرآیند تولید برنامه، سردبیر سخن شما گفت یکی از کمبود‌های تولیدات رسانه‌ای، منفعت نبردن از خود نوجوانان در فرآیند تشکیل محتاست. با توانایی شخصی در برنامه‌هایی همانند اقیانوس آرام و سخن شما، ما تلاش کردیم نوجوانان را در داخل فرآیند تشکیل محتوا و تصمیم‌گیری‌ها شریک کنیم. در این برنامه‌ها به نوجوانان فرصتی داده شد تا در تدوین محتوا مشارکت داشته باشند. این رویکرد در جشنواره‌هایی مانند جشنواره مدرسه یا فیلم‌رشد نیز نتایج فوق‌العاده‌ای داشته است؛ نوجوانان توانسته‌اند آثار عالی بسازند. یقینا در شبکه امید نیز زمان‌های بیش‌تری در اختیار نوجوانان قرار گرفته تا خودشان برای هم‌نسلان خود محتوا تدوین کنند.
او ادامه داد متأسفانه کمتر از خود نوجوانان برای تشکیل محتوا استفاده می‌شود. در برنامه اقیانوس آرام و سخن شما سهمی برای نوجوانان قائل شدیم و آن‌ها را در فرآیند داخل کردیم. انواع جشنواره‌ها برگزار می‌شود که می‌بینیم نوجوانان همکاری‌های خوبی داشته و آثار فوق‌العاده‌ای تدوین کرده‌اند. در برنامه سخن شما رویکرد عکس معمول را پیاده کردیم؛ در عرصه کتاب، موسیقی و بازی به جای آنکه تنها نیاز نوجوانان را بازدید کنیم، دغدغه‌های آنان را کندوکاو کردیم.
شکیب‌راد بیان کرد اغلب آنچه ما حس می‌کنیم نیاز نسل نوجوان است با آنچه دغدغه واقعی آنان است، تفاوت زمین تا آسمان دارد. در حال حاضر برخی کار‌های تلویزیونی که به نام نوجوانان ساخته می‌شوند، در واقع رئالیتی‌شو یا استعدادیابی هستند. این برنامه‌ها نوجوان‌محور نیستند و نیازی از نوجوانان برطرف نمی‌کنند.
توانایی راه‌های تعامل نوین
در پاسخ به سوال چگونگی ارتر کردن نوجوانان در برنامه‌ها، شکیب‌راد گفت در برنامه‌سازی برای نوجوانان باید دو مسئله در نظر گرفته شود. اول، باید تعامل بیش‌تری با مخاطب نوجوان داشته باشیم. تجربه نشان داده که برای برقراری ارتباط با نوجوانان، برنامه‌ها باید به گونه‌ای ساخته شوند که هم در تلویزیون پخش شوند و هم در فضای مجازی حضور داشته باشند. برای مثال در برنامه اقیانوس آرام علاوه بر پخش تلویزیونی، در فضای مجازی نیز فعالیت‌ها و رویداد‌هایی برگزار کردیم. این نوع تعامل عاملی می‌شود که نوجوانان بیش‌تر با برنامه ارتباط برقرار کنند.
وی افزود اگر ما تنها یک برنامه تلویزیونی بسازیم و راه‌های ارتباطی را به روش‌های سنتی مانند پیامک محدود کنیم، قطعا آن اتفاقی که باید بیفتد، نمی‌افتد. نوجوان باید بتواند از راه‌های تعامل نوین استفاده کند و از فضای مجازی در مواردی وام بگیرد و سپس برنامه را کامل ببیند، یا اینکه بخشی از برنامه را دیده و اکنون برود و پیوست‌ها و افزونه‌های آن را در فضای مجازی و در رویداد‌ها ببیند. این مجموعه می‌تواند اثرگذاری یک برنامه تلویزیونی را برای مخاطب تضمین کند.
مسئله دوم این است که نوجوان باید خود را در برنامه ببیند. نوجوانان ادبیات و دیدگاه خاص خود را دارند و باید حس کنند که برنامه به دغدغه‌های آنان دقت دارد. به همین دلیل، در برنامه‌های سخن شما، ساعت صفر، هشتادی‌ها و اقیانوس آرام، تیم‌های سردبیری از خود نوجوانان راه‌اندازی شد تا به سلیقه و خواسته‌های آنان نزدیک شویم.
باید زیست‌بوم حوزه نوجوان را فعال کنیم
در توضیح مفهوم زیست‌بوم حوزه نوجوان، شکیب‌راد گفت زیست‌بوم حوزه نوجوان به معنی تشکیل یک فضای فرهنگی و اجتماعی است که در آن همه اجزای گوناگون از برنامه‌سازی تا نهاد‌های حمایتی، به‌طور هم‌زمان به نیاز‌ها و دغدغه‌های نوجوانان پرداخته و به‌طور منسجم عمل کنند. به نظر من، ما در حال حاضر در این عرصه مشکل داریم. حتی در فعالیت‌هایی که در سازمان‌های گوناگون برای نوجوانان انجام می‌شود، تا این لحظه زیست‌بوم واحد و کارآمدی برای حمایت و هدایت نوجوانان شکل نگرفته است.
او مثال زد با وجود اینکه سازمان تبلیغات اسلامی و نهاد‌های دیگر در حوزه‌های گوناگون برای نوجوانان تلاش می‌کنند، هیچ‌کدام نتوانسته‌اند یک زیست‌بوم به‌طور کامل و جامع تشکیل دهند. اگر این زیست‌بوم شکل بگیرد، می‌توانیم همه ظرفیت‌ها را به‌طور موثر در خدمت نوجوانان قرار دهیم.
سردبیر سخن شما درباره نقش این زیست‌بوم در پیشبرد اهداف برنامه‌سازی گفت نزدیک به سه سال پیش گروه‌ی در سازمان تبلیغات اسلامی پژوهشی غنی در رابطه با نحوه برنامه‌سازی برای نوجوانان انجام دادند. آن پژوهش یک محصول غنی است که می‌تواند در اختیار برنامه‌سازان نوجوان قرار گیرد و بر پایه آن مانیفستی تدوین و اجرا شود. می‌دانم که سازمان تبلیغات اسلامی بر نیاز نسل نوجوان و مسائل حوزه نوجوان تمرکز دارد. فعالیت‌های شناختی نیز برای شناخت صریح بزرگسالان انجام شده که کار‌های مفیدی بوده، اما به نظر من مسئله اصلی، فقدان زیست‌بوم حوزه نوجوان است. پرسش من به عنوان فردی که ۲۴ سال دغدغه‌اش حوزه نوجوان بوده، این است که چرا زیست‌بوم حوزه نوجوان شکل نمی‌گیرد؟
شکیب‌راد پرسید چرا اگر سازمان تبلیغات اسلامی در حوزه هنری کودک و نوجوان یا تشکل‌های دانش‌آموزی برای این قشر مهم تلاش می‌کنند، یک زیست‌بوم که می‌دان کار را در دست بگیرد و با بهره‌گیری از ظرفیت‌هایی مانند شاد نقطه‌زنی کند، تشکیل نمی‌شود؟ چون من احساس می‌کنم که به جز زیست‌بوم، قدمی برای امر نوجوان در جامعه برداشته نمی‌شود. اگر بتوانیم همه ظرفیت‌های چندساله را عملیاتی کنیم، به خصوص تاکیدی که رهبر انقلاب از سال ۹۴ داشتند که برای نوجوان فکر جدی شود، و با همین روال زیست‌بومی تشکیل دهیم، اتفاق مبارکی خواهد افتاد.
او نتیجه گرفت اگر بتوانیم یک زیست‌بوم برای حوزه نوجوان تشکیل دهیم، این عمل می‌تواند تأثیر بسیار زیادی در بهبود برنامه‌سازی و رسیدگی به نیاز‌های نوجوانان داشته باشد. مطابق تأکیدات مقام معظم رهبری در سال‌های پیش، باید برای نوجوانان به‌طور جدی فکر کنیم و با همین رویکرد زیست‌بومی بسازیم که همه ظرفیت‌ها در آن به‌کار گرفته شود. در چنین زیست‌بومی، نهاد‌های گوناگون می‌توانند در کنار هم کار کنند تا نوجوانان در مسیر رشد و شکوفایی قرار گیرند. این تنها راهی است که می‌تواند تحول واقعی در برنامه‌سازی برای نوجوانان ایجاد کند.
