همایش ملی خرما؛ آزمون بزرگ دولت در حمایتاز کشاورزی صادرات‌محور و نجات یک میراث_خبرخوان

شهلا عموری: در اغاز برگزاری دومین همایش ملی خرمای ایران که با همکاری اتاق‌های بازرگانی اهواز، آبادان، خرمشهر و انجمن ملی خرمای ایران به میزبانی خوزستان طی روزهای ۳۰ مهر و اول آبان‌ماه ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد، زمان آن رسیده تا نگاهی کارشناسی به حالت صنعت خرما بیندازیم.

صنعت خرما نه تنها در اقتصاد و اشتغال خوزستان نقش با اهمیتی دارد، بلکه نمادی از هویت فرهنگی و معیشتی مردم خوزستان به حساب می اید. خوزستان با بیشترین سطح زیر کشت نخل در سرزمین، جایگاه اختصاصی‌ای در تشکیل و صادرات خرما دارد، اما چالش‌های عمیق اقلیمی، آفات و مدیریتی، این میراث را به مرز نابودی کشانده است. همایش اینده فرصتی طلایی برای صدمه‌شناسی و ترسیم راهبردهای احیاء است، پیش از آنکه دیر شود.

صنعت خرما در خوزستان فراتر از یک فعالیت کشاورزی است؛ آن یک محصول استراتژیک صادراتی است که نقش کلیدی در ارزآوری و گسترش غیرنفتی ایفاء می‌کند. استان با تنوع ارقامی همانند استعمران، برحی، بریم، دیری، زاهدی و گنطار، به گفتن یکی از مراکز مهم ذخایر ژنتیکی خرمای سرزمین شناخته می‌شود. رقم استعمران به علت قابلیت نگهداری طویل بدون نیاز به سردخانه، مزیت صادراتی بالایی دارد و بازارهایی همچون هند، روسیه، بلاروس، امارات، چین، ژاپن و برخی کشورهای اروپایی را فتح کرده است.

این صنعت معیشت هزاران خانوار را تامین می‌کند و زنجیره قیمت آن از تشکیل تا بسته‌بندی، اشتغال‌زایی گسترده‌ای به وجود اورده است. با این حال، کارکرد تشکیل نسبت به سطح زیر کشت پایین است که نشان‌ دهنده پتانسیل‌های بکر برای ترقی منفعت‌وری است.

نخلستان‌های خوزستان با مشکلاتهای بسیاری دست و پنجه نرم می‌کنند که حیات این صنعت را تهدید می‌کند. شوری آب و خاک، ناشی از خشکسالی‌های پی‌درپی، افت بارندگی، کم شدن کیفیت آب‌های سطحی و مصرف بی‌رویه در بالادست، به نابودی گسترده نخل‌ها منجر شده است، به اختصاصی در مناطق جنوبی همانند شادگان، آبادان و خرمشهر. ورود پساب‌ها و زهاب‌ها نیز این مشکل را تشدید کرده و رشد، باروری و کیفیت میوه را افت داده است.

آفت کرم چوب‌خوار، که به“سرطان درخت خرما” معروف است، فرد دیگر چالش عمده است. این آفت با تضعیف تنه درختان و تشکیل خشکیدگی برگ‌ها، هزاران هکتار از نخلستان‌ها را آلوده کرده و نیازمند بسیج عمومی برای کنترل است. علاوه بر این، افزایش شدید هزینه‌های تشکیل، از جمله کود و سموم و تعرفه‌های نامتناسب آب‌بهاء که کیفیت آب را بهبود نبخشیده اما بار مالی سنگینی بر دوش نخلداران گذاشته، حالت را وخیم‌تر کرده است. قیمت‌گذاری نامناسب خرما نیز اجازه نمی‌دهد کشاورزان از زحمت خود منفعت ببرند، در حالی که دلالان از این خلأ سوءاستفاده می‌کنند. خسارت های ناشی از آتش‌سوزی‌های تازه نیز مزید بر علت شده است.(اینجا)

برای نجات این صنعت، نیاز به عمل های سریع و هماهنگ داریم که همایش ملی خرما می‌تواند بستر آن باشد. نخست، تامین آب پایدار و شیرین‌سازی آن از طریق نصب آب‌شیرین‌کن‌ها در مسیر رودخانه‌های مهم همانند کارون، بهمنشیر و اروند، الزامی است. دولت باید بودجه نجات‌بخشی برای این پروژه‌ها تخصیص دهد تا پیشروی شوری متوقف شود. این چنین، ترویج راه حلهای نوین آبیاری همانند سیستم‌های تحت سختی بابلر و منفعت گیری از کودهای مقاوم‌ساز همانند سیلیسیم و پتاسیم، می‌تواند تحمل نخل‌ها را افزایش دهد.

در حوزه آفات، وزارت جهاد کشاورزی باید بر پایه قوانین نگه داری نباتات، منبع های مالی ملزوم را تامین و با ستاد مدیریت بحران استان همکاری کند تا مقابله با کرم چوب‌خوار به یک برنامه ملی تبدیل شود. بهداشت نخلستان‌ها از طریق هرس منظم و حذف دم‌برگ‌های خشک نیز باید برتری باشد.

از منظر اقتصادی، اصلاح تعرفه‌های آب‌بهاء، پرداخت یارانه برای تفاوت قیمت کشاورز و صادرکننده، و اعطای تسهیلات کم‌منفعت و طویل مدت همانند وام‌های فنی و اعتباری می‌تواند هزینه‌های تشکیل را افت دهد. ابزارهای نوین مالی همانند اوراق قدم و ال‌سی‌های داخلی نیز باید برای تحکیم واحدهای فرآوری به کار گرفته شود.

گسترش زنجیره قیمت کلیدی است؛ احداث شهرک تخصصی فناوری خرما در نزدیکی شادگان با تمرکز بر فرآوری و بسته‌بندی مدرن، می‌تواند قیمت افزوده را افزایش دهد و اشتغال تشکیل کند. مکانیزاسیون عملیات همانند هرس و برداشت، یکپارچه‌سازی باغات و تمرکز بر بازارهای پُرجمعیت همانند هند، روسیه و اندونزی از طریق گروه‌های تجاری، صادرات را رونق خواهد بخشید.

منفعت گیری از ظرفیت بنادر خوزستان و برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی نیز برند خرمای خوزستان را تحکیم می‌کند.

وزارت جهاد کشاورزی به گفتن متولی مهم، باید در مدیریت مشکلاتها، حمایتاقتصادی و گسترش دانش‌بنیان پیشگام باشد. اجرای ماده ۲۰ قانون نگه داری نباتات برای تامین اعتبارهای مبارزه با آفات، ضمانت قیمت مناسب خرما، پیگیری تسهیلات اختصاصی و همکاری برای اصلاح آب‌بهاء، از ماموریت های کلیدی آن است. این چنین، احیای نخیلات فرسوده و ترویج آموزش‌های نوین باید شتاب گیرد.

با این حال، تعداد بسیاری از مصوبه ها همانند برتری تامین حق‌آبه نخیلات بعد از آب شرب، تعدیل تعرفه‌های آب‌بهاء بر پایه کارکرد واقعی نخلستان‌ها و یارانه‌های هرس و بهداشت، بر زمین مانده‌اند. اختلاف‌نظرها در خصوص مشمول بودن آفات در قوانین حمایتی و تعلل در ورود ستاد بحران، مانع پیشرفت شده است. همایش ملی خرما باید این خلأها را پر کند و مسوولان را به اجرای سریع این تعهدها وادارد.

در نهایت، نگه داری نخلستان‌های خوزستان نه تنها برای معیشت محلی، بلکه برای امنیت غذایی و صادرات سرزمین حیاتی است. اگر عمل نکنیم، میراثی مورد قیمت را از دست خواهیم داد. همایش روز ملی خرما به میزبانی خوزستان باید نقطه عطفی برای احیای، تمرکز بر راهکارهای عملی و تعهدهای دولتی باشد.

انتهای مطلب/