هواپیماهای تهاجم زمینی از یکی از مهم‌ترین انواع جت‌های جنگنده بوده‌اند، اما به نظر می‌رسد این نژاد در حال انقراض باشد و در سال‌های آینده ناپدید شود. از دهه ۱۹۶۰ می‌لادی، جهان تنها دو نوع هواپیمای تهاجمی اختصاصی را در تعداد زیاد دیده است فیرچایلد رپابلیک ای-۱۰ ثاندربالت دو (در مرحله بازنشستگی) و سوخوی سو-۲۵ فرا‌گفوت (تقریبا هر روز در حال نبرد فعال). با این حال، هر دو هواپیما از خط تولید خارج شده‌اند و هیچ جایگزین مستقیم برنامه‌ریزی شده‌ای برای آن‌ها وجود ندارد.
| سال های تشکیل |
| تعداد فروند‌های در اختیار نیروی هوایی روسیه |
| تعداد فروند‌های تشکیل شده |
| تعداد فروند‌های از دست رفته در اوکراین |
| بازنشستگی زمان‌بندی شده |
| دارندگان |
هواپیماهای تهاجمی
مطمئنا سایر هواپیما‌ها نیز می‌توانند نقش حمایتهوایی نزدیک را ایفا کنند. تعداد زیادی از جنگنده‌های چندمنظوره، هواپیماهای آموزشی-تهاجمی سبک، جنگنده توپ‌دار و ترسناک ای‌سی-۱۳۰ و هلیکوپتر‌های تهاجمی همانند آپاچی و کا-۵۲ آلیگاتور روسی می‌توانند این کار را انجام دهند. با این حال، هیچ یک از این هواپیما‌ها همانند ای-۱۰ و سو-۲۵ هواپیماهای تخصصی دعوا زمینی نیستند. تا پیش از این، ای-۱۰ تنها هواپیمای حاضر در ناوگان هوایی ایالات متحده بوده که حرف ای را در نام رسمی خود به عنوان یک جنگنده تهاجمی دارد.
تعریف هواپیمای تهاجمی، مطابق دایره‌المعارف بریتانیکا، نوعی از هواپیماهای نظامی است که با انجام حملات هوایی و بمباران در ارتفاع پایین علیه نیرو‌های زمینی، تانک‌ها و سایر وسایل نقلیه زرهی و تأسیسات دشمن، از نیرو‌های زمینی خودی حمایت می‌کند. هواپیماهای تهاجمی طبق معمول کند‌تر و مانور کمتری نسبت به جنگنده‌های نبرد هوایی دارند، اما بار زیاد‌تر و متنوع‌تری از سلاح‌ها (توپ خودکار، مسلسل، راکت، موشک‌های هدایت‌شونده و بمب) را حمل می‌کنند و توانایی پرواز نزدیک به زمین را دارند.
بازنشستگی ای-۱۰ وارت‌هاگ
بدنه هواپیمای ای-۱۰ در اطراف یک توپ ۳۰ می‌لی‌متری قدرتمند جی‌ای‌یو-۸ اونجر ساخته شده است. این هواپیما به عنوان یک قاتل تانک طراحی شده بود که می‌توانست تانک‌ها را از بین ببرد و حمایتهوایی نزدیکی برای سربازان خودی فراهم کند. نظرات در مورد می‌زان کارایی و قدرت جنگنده ای-۱۰ وارت‌هاگ بسیار متفاوت است. برخی ادعا می‌کنند که ای-۱۰ در عملیات طوفان صحرا علیه نیرو‌های عراقی برتری داشته است، در حالی که برخی دیگر می‌گویند چنین نبوده است. علاوه بر این، برخی خواهند گفت که این جنگنده به ندرت از توپ خودکار خود بهره می‌برد و در عوض تمایل به استفاده از موشک دارد (حداقل در محیط‌های مناقشه‌برانگیز).
می‌توان پرسید که چرا به نظر می‌رسد هیچ کشور خارجی علاقه‌ای به خرید این هواپیما نداشته است (هرچند ایالات متحده اکنون در جستجوی ارسال ای-۱۰های بازنشسته به اردن است و امکان دارد اردن خریدار مرموز ای-۱۰ باشد یا نباشد).
| سال های تشکیل |
| تعداد فروند‌های تشکیل شده |
| تعداد جاری |
| تعداد فروند‌های بازنشسته شده تا فوریه ۲۰۲۵ |
| تاریخ برنامه ریزی شده برای بازنشستگی کامل |
| دارندگان |
به نظر می‌رسد نیروی هوایی ایالات متحده به این نتیجه رسیده است که ای-۱۰ جایی در می‌دان نبرد مدرن ندارد. بدین ترتیب، جنگنده‌های ای-۱۰ به تدریج و بدون جایگزینی مستقیم بازنشسته شده‌اند و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۹ به طور کامل از خدمت خارج شوند. پس از آن، جنگنده‌های چندمنظوره، هلیکوپتر‌های تهاجمی و هواپیماهای بدون سرنشین خواهند بود که باید حمایتهوایی نزدیک را انجام دهند. ای-۱۰ ممکن است در نبرد با شورشیان در خاورمیانه سودمند بوده باشد، اما به احتمال زیاد در یک جنگ همتا به همتا در شرق اقیانوس آرام بلااستفاده خواهد بود.
جنگنده سو-۲۵ فرا‌گفوت ساخت شوروی همچنان با قدرت ادامه دارد
سوخوی سو-۲۵ شوروی/روسی (با نام فرا‌گفوت در ناتو) دیدگاه جالبی در مورد هواپیماهای تهاجمی ارائه می‌دهد (این جنگنده کم و بیش جواب شوروی به ای-۱۰ آمریکایی بود). در حالی که بسیاری می‌گویند ای-۱۰ در می‌دان نبرد مدرن دوامی نخواهد داشت، سو-۲۵ به طور مداوم در خط مقدم توسط روسیه و اوکراین در تمام طول جنگ اخیر مورد استفاده قرار گرفته است. هرچند تعداد زیادی از سوخوی-۲۵ها از بین رفته‌اند، این تعداد تا کنون تنها کسری از تعداد فروند‌های این جنگنده است که روسیه در اختیار دارد. سو-۲۵ اولین بار در سال ۱۹۷۵ به پرواز درآمد و در تفلیس، گرجستان امروزی تولید شد (این تأسیسات در جنگ ۲۰۰۸ بین روسیه و گرجستان توسط روسیه تخریب شد). جنگنده‌های سو-۲۵ سال‌هاست که از خط تولید خارج شده‌اند.
اما احتمالا این آخر ماجرا نیست. مطابق گزارش‌ها، گرجستان در تلاش است (و ناکام می‌شود) تولید این جنگنده را از سر بگیرد، در حالی که بلاروس ادعا می‌کند که دست به تولید سو-۲۵ فرا‌گفوت برای روسیه خواهد زد. این موضوع نشان می‌دهد که برای هواپیماهای تهاجمی تازه سو-۲۵ تا کنون تقاضا وجود دارد. به جای ساخت‌های تازه، فرسایش ناشی از تلفات جنگی و فرسودگی به این معنی است که سو-۲۵ فرا‌گفوت اکنون در یک مسیر یک‌طرفه به سمت خروج قرار دارد.
| سال های تشکیل |
| تعداد فروند‌های در اختیار نیروی هوایی روسیه |
| تعداد فروند‌های تشکیل شده |
| تعداد فروند‌های از دست رفته در اوکراین |
| بازنشستگی زمان‌بندی شده |
| دارندگان |
سو-۲۵ در تعداد زیادی از جنگ‌ها از جمله توسط نیروی هوایی عراق در جنگ ایران و عراق از ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸، جنگ روسیه و گرجستان، جنگ داخلی سوریه، جنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ کوهستانی، جنگ‌های گوناگون در آفریقا (از جمله جنگ داخلی جاری سودان) و درگیری‌های دیگر به کار گرفته شده است. اوکراین نیز می‌گوید سو-۲۵تی (تانک) یک نسخه تخصصی ضد‌تانک است که در طول جنگ چچن بسیار موفق بود.
در حالی که این جنگنده علیه شورشیان با قابلیت دفاع هوایی اندک (همانند استفاده ایالات متحده از ای-۱۰ها علیه طالبان) مورد استفاده قرار گرفته است، جنگ اوکراین کاملا چیز دیگری است و به نظر می‌رسد حداقل تا حدی ثابت شده است که این جنگنده در چنین جنگی قابلیت بقای نسبی داشته و تا حدود زیادی کاربردی بوده است.
