فانتوم اف-۴ تنها در ایران و ترکیه باقی می‌ماند؛ کره جنوبی و یونان بازنشستند، آمریکا اهداف زامبی ساخت

دوران افسانه‌ای جنگنده‌های اف-۴ فانتوم دو به پایان می‌رسد و به زودی تنها ایران و ترکیه کشور‌هایی خواهند بود که این هواپیما‌ها را در سرویس فعال نگه داشته باشند. اف-۴ فانتوم به عنوان یکی از بهترین جت‌های جنگنده ماک‌بالا دوران خود شناخته می‌شد که با سرعت حداکثر ۲.۲۳ ماک پرواز می‌کرد، در حالی که جنگنده‌های مدرن مانند اف-۳۵ با قابلیت پنهانکاری و رادارگریزی طراحی شده‌اند اما سرعت کمتری در حدود ۱.۶ ماک دارند.

۱- کره جنوبی پس از ۵۵ سال فانتوم‌ها را بازنشست کرد

نزدیک به ۵۵ سال خدمت فانتوم در نیروی هوایی کره جنوبی در ژوئن ۲۰۲۴ با بازنشستگی آخرین فروند‌ها به پایان رسید. نیروی هوایی کره در مراسمی در ۷ ژوئن پس از انجام گشت‌زنی نهایی که نزدیک به یک ساعت طول کشید، دو فروند باقیمانده فانتوم را به طور رسمی بازنشست کرد. اولین اف-۴ فانتوم در سال ۱۹۶۹ در طول جنگ سرد به کره جنوبی تحویل داده شده بود که در آن زمان تقویت بزرگی برای نیروی هوایی این کشور محسوب می‌شد. اما شرایط از آن زمان تا امروز به شدت تغییر کرده است؛ در گذشته کره شمالی اقتصاد قوی‌تری داشت و پیشرفته‌ترین جت‌ها را از اتحاد جماهیر شوروی دریافت می‌کرد، در حالی که امروزه نیروی هوایی کره شمالی بیش‌تر شبیه یک موزه هوانوردی است و کره جنوبی در حال دریافت جنگنده‌های پیشرفته نسل پنجم اف-۳۵ می‌باشد.

۲- یونان نیز برنامه بازنشستگی فانتوم‌ها را دارد

یونان پیش‌تر در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که به زودی اف-۴ فانتوم‌های قدیمی خود را بازنشسته می‌کند، در حالی که جنگنده‌های می‌راژ ۲۰۰۰-۵ و اف-۱۶ بلوک ۳۰ را نیز به فروش می‌رساند. یونان یک اسکادران از ۳۴ فروند فانتوم اف-۴ای را در اختیار دارد که تحت کنترل اسکادران ۳۳۸ نیروی هوایی یونان قرار دارند، اسکادگانی که در سال ۱۹۵۲ تأسیس شده است. با وجود سن بالای این جنگنده‌ها، احتمال اسقاط آن‌ها افزایش یافته است. یونان در حال ارتقای نیروی هوایی خود با جنگنده‌های جدید آمریکایی اف-۳۵ و رافال فرا‌نسوی است که به طور قابل‌توجه‌ی توانایی‌های نیروی هوایی این کشور را افزایش می‌دهد و بزرگ‌ترین تحول در تاریخ نیروی هوایی یونان محسوب می‌شود.

۳- ایالات متحده فانتوم‌ها را به اهداف زامبی تبدیل کرد

نیروی هوایی ایالات متحده نیز یکی از اپراتور‌های نهایی فانتوم بوده است. آمریکا صدها فروند از اف-۴‌ها را بازنشسته و سپس آن‌ها را به هواپیما‌های بدون سرنشین به نام کیو‌اف-۴ تبدیل کرد. کیو‌اف-۴ یک مقصد هوایی با قابلیت کنترل از راه دور است که برای آموزش، آزمایش تسلیحات و تیراندازی استفاده می‌شود و یک مقصد واقعی در مقیاس کامل برای بررسی سیستم‌های تسلیحاتی هوا به هوا محسوب می‌شود. ایالات متحده تعداد زیادی از فانتوم‌های خود را در این فرآیند منفجر کرده است. در حال حاضر نیروی هوایی اف-۱۶ فایتینگ فالکن‌های بازنشسته را به اهداف هوایی زامبی تبدیل می‌کند.

۴- ایران و ترکیه تنها اپراتور‌های باقی‌مانده فانتوم در آینده نزدیک

هنگامی که یونان فانتوم‌های اف-۴ای خود را بازنشسته کند، ترکیه و ایران آخرین نیرو‌های هوایی خواهند بود که همچنان اف-۴ فانتوم قدیمی را در خدمت فعال دارند. تا کنون مشخص نیست ترکیه تا چه زمانی از این هواپیما‌ها به صورت عملیاتی استفاده خواهد کرد، اما احتمالا این کار تا زمانی ادامه دارد که اف-۱۶‌های جدید قرارداد بسته شده یا جنگنده بومی کاان در سرویس قرار گیرند. ایران پیش از انقلاب ۱۹۷۹ متحد نزدیک آمریکا بوده و تجهیزات نظامی زیادی از آمریکا دریافت کرده است. از آن زمان به بعد، دسترسی ایران به بازار تسلیحات جهانی قطع شده و بدون گزینه دیگر، ایران ناوگان اف-۴ فانتوم و اف-۱۴ تامکت خود را با وجود تحریم‌ها در حالت پرواز نگه داشته است. مشخص نیست ایران تا چه زمانی بتواند این جنگنده‌های آمریکایی را فعال و قابل پرواز نگه دارد.

۵- آخرین نبرد فانتوم با شکست روبرو شد

یک فانتوم ترکیه‌ای در نبردی که می‌تواند آخرین درگیری فانتوم اف-۴ باشد، هدف قرار گرفت و سقوط کرد. در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۲، یک فروند جت شناسایی آر‌اف-۴ای فانتوم دو ترکیه‌ای پس از ورود به حریم هوایی سوریه در جریان جنگ داخلی این کشور، توسط ارتش سوریه در حریم هوایی بین‌المللی رهگیری و سرنگون شد. در این حادثه هر دو خلبان ترکیه‌ای جان باختند. این فانتوم توسط موشک زمین به هوای سوریه هدف قرار گرفت و اولین بار بود پس از جنگ خلیج فارس که یک فانتوم سرنگون می‌شد. مشخص نیست ترکیه مجددا از این هواپیما در جنگ استفاده خواهد کرد یا خیر. با توجه به شرایط جاری، به نظر می‌رسد تنها در صورتی که ایران طرفی در یک جنگ بالقوه باشد، فانتوم‌ها مجددا در نبرد حضور یابند.