عضویت ایران در بریکس؛ تقویت دیپلماسی اقتصادی و چالش به نظام پولی غربی
علی باقری
۴ آبان ۱۴۰۳
۴ آبان ۱۴۰۳ - ۰۷:۳۶
به گزارش خبرخوان، عضویت و وجود ایران در سازمان بریکس برای دو طرف از اهمیت اختصاصی برخوردار است؛ ضمن اینکه بازارهای بسیاری را به روی ایران باز می‌کند، این فرصت را به سایر اعضا می‌دهد تا از پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های جمهوری اسلامی ایران منفعت بگیرند.
همان‌طور که عضویت ایران در سازمان شانگ‌های از اهمیت بالایی برخوردار بود، قطعا عضویت در بریکس نیز می‌تواند بر وزن اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی این گروه اقتصادی اثرگذار باشد. این اهمیت تا حدی است که عرصه‌ساز تحولی بزرگ در تداوم، تحکیم و اثرگذاری دیپلماسی اقتصادی ایران به عنوان بازیگر مهم و تازه در نظام بین‌الملل محسوب می‌شود و طبیعتا ایران شریکی مطمئن برای اعضای گروه بریکس خواهد بود.
بریکس گروه‌ی متشکل از قدرت‌های اقتصادی نوظهور است که برزیل، هند، چین، آفریقای جنوبی، روسیه، مصر، امارات، ایران، عربستان و اتیوپی در آن عضویت دارند. اخیرا کشور‌هایی نظیر بلاروس و ترکیه نیز خواستار عضویت در این گروه شده‌اند. کشور‌های عضو بریکس در مجموع ۴۱ درصد جمعیت جهان و ۲۶ درصد مساحت زمین در چهار قاره را در اختیار دارند و بیش از ۲۵ درصد نفت جهانی و ۵۰ درصد سنگ آهن جهان را تشکیل می‌دهند.
بریکس پیمانی برای مقابله با سایر پیمان‌ها و سازمان‌های مشابه نیست. با وجود عضویت برزیل در این گروه، دیدگاه بریکس شرق‌گرایانه است و دکترین نگاه به شرق می‌تواند وجود ایران و سیاست‌های آن را در این گروه تقویت کند. یکی از مهم‌ترین مزایای بریکس، کنار هم قرارگیری قدرت‌هایی است که دارای ذخایر عظیم انرژی هستند و این تولیدکننده یا صادرکننده بودن انرژی می‌تواند همکاری‌های گروه را تحکیم نماید.
از نظر دیگر، قرارگیری کشور‌های عضو در مسیر‌های ترانزیتی و مواصلاتی از امتیازات دیگر بریکس است که می‌تواند جهت تقویت راه‌های ارتباطی و فراهم کردن بستر مناسب برای افزایش همکاری‌های اقتصادی و تجاری باشد. مفهوم مهم بریکس، شکل‌گیری نظم نوین جهانی با مقصد اصلاح ساختار اقتصادی ناعادلانه حاضر است و این ابتکار جهانی، لزوم شکل‌گیری سازمان‌ها و نهاد‌های بین‌المللی و منطقه‌ای که ضامن منافع مشترک همه کشور‌ها باشند را بیش از پیش مشخص می‌کند.
تاریخچه بریکس به سال ۲۰۰۱ بازمی‌گردد وقتی مؤسسه سرمایه‌گذاری گلدمن ساکس ایده شکل‌گیری این گروه را برای پیش‌بینی وضعیت اقتصادی جهان در نیم قرن آینده مطرح کرد. اولین جلسه رسمی بریکس در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹ در یکا‌ترینبورگ روسیه با حضور رهبران برزیل، روسیه، هند و چین برگزار شد. در سال ۲۰۱۲ اعضای بریکس خواستار تشکیل مکانیزم مالی جداگانه شدند و دو سال بعد با تأسیس بانک توسعه نو که مقصد آن تزریق نقدینگی و تأمین منابع مالی برای زیرساخت‌ها و پروژه‌های اقتصاد‌های نوظهور بود، به این تصمیم عمل کردند.
محور‌های کلی مورد توجه بریکس شامل افزایش مبادلات تجاری بین اعضا و کاهش وابستگی اقتصادی به اروپا و آمریکا، تأسیس بانک توسعه و ذخیره ارزی در برابر نهاد‌های غربی نظیر بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول، تشکیل روابط جنوب-جنوب، بهره‌گیری از پتانسیل کشور‌های در حال توسعه برای تحول مناسبات اقتصاد جهانی و عادلانه‌تر کردن آن، ایفای نقش موثر در حمایت از کشور‌های در ورشکستگی و تأثیرگذاری مثبت بر چالش‌های سیاسی و اقتصادی مهم جهانی می‌باشد.
بریکس نماینده نیمی از جمعیت جهان است و ۲۶ درصد قدرت اقتصادی جهان را در اختیار دارد. اعضای این گروه معتقدند بریکس حمایتی از کشور‌های در حال توسعه و کشور‌های جنوب و برقرارکننده اعتدال و عدالت اقتصادی در مقابله با نظام پولی و بانکی غربی است. روسیه و چین دو عضو دائم شورای امنیت هستند و سه عضو دیگر نامزد عضویت دائم در این شورا محسوب می‌شوند. سهم کشور‌های بریکس از اقتصاد جهانی در سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته و انتظار می‌رود این روند ادامه یابد.
رهبران کشور‌های عضو بریکس در یکی از آخرین اقدامات خود بیانیه مشترکی نسبت به رسیدن به توافق در مذاکرات هسته‌ای وین ابراز امیدواری کرده و از حق ایران برای بهره‌گیری از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای دفاع کردند. در این بیانیه آمده است گروه بریکس از نتایج مثبت مذاکرات بین نمایندگان ایران و کشور‌های عضو گروه ۱+۵ برای حل و فصل مسائل پیرامون برنامه هسته‌ای ایران استقبال کرده و امیدوارند طرفین بتوانند به توافق نهایی دست یابند.
تعامل کشور‌های در حال توسعه با این قدرت نوظهور سیاسی-اقتصادی می‌تواند در رشد و پیشرفت آن‌ها اثرگذار باشد. جهان عرب که مجموعه‌ای از کشور‌های در حال توسعه را در بر می‌گیرد، می‌تواند با تنظیم سیاست‌های اقتصادی و سیاسی خود از منافع تعامل با این بلوک اقتصادی نوظهور بهره‌مند شود. ویژگی متمایز بریکس نسبت به سازمان‌های دیگر، رشد پرشتاب اقتصادی اعضای آن است که این گروه را به الگویی برای کشور‌های در حال توسعه تبدیل کرده است.
